Drie voor de prijs van één.

Pais tropical/Fio maravilho/Taj Mahal
Er bestaan 10.000 versies en verschillende uitvoeringen van deze potpourri ('Pout-pourri' zag ik op Spotify, een veel gemaakte schrijffout doch incorrect zegt AI) van de man die toen nog Jorge Ben heette maar die zich nu al decennia Jorge Ben Jor noemt- vraag me niet waarom.
Er bestaat een ´Tropical version`van, een 'radio version´, een disco version, een house version. diverse 'life versions' en jazzversies. Met anderen zoals met Spyro Gyra.  De drie liedjes afzonderlijk én van de potpourri, zij zijn in vele versies opgenomen..
De versie zoals ik hem voor het eerst hoorde, omtrent 1975 is wat mij betreft de enige echte, goeie potpourri. 

   Deze dus!                              
Een potpourri?
Getverderrie zult u zeggen! Inhaken en meedeinen en een polonaise lopen met zwaaiende armpjes & handjes?! Holadiejee!?
Ach nee.
Het pais tropical is Brazilië, niet onze platte polder.
De Fio (filho) Maravilha was de bijnaam van een beroemde Braziliaanse voetballer, een godenzoon zouden ze hier zeggen, die al dribbelend ("driblou") goddelijke goals scoorde- volgens Jorge Ben. En Taj Mahal, ach, u weet toch? Zo niet hier de tekst.
Niks Nederlands plat poldergedoe of bier- en boerenkielencarnaval.

Jorge Duilio Lima Meneses Ben ( 22 maart 1932) is een Braziliaans zanger, die de samba van zijn land als uitgangspunt nam voor zijn muziek, maar ook niet vies was van andere smaken zoals popmuziek, jazz, folk of andere (muziek)werelden. Zijn stem klinkt straatrauw en brutaal maar altijd met die zwoel swingende ondertoon, elegant en soepel alleen al door de prachtige taal waarin hij zingt: Braziliaans Portugees.

Braziliaanse muziek.

The boy from Ipanema (1965) was denk ik mijn eerste kennismaking met Braziliaanse muziek. Via de radio kwam hij tot mij. Weliswaar in de versie van Rita Reys, net als de "One note samba" en "Desafinado".
Wat betreft het eerste lied, daar heb ik een koude herinnering aan. Ik zat op de MMS in Laren. Ik was naar een schoolfeest geweest en stond alleen op de bushalte te wachten op de bus van Laren naar Bussum. Maria Dieke en Teddy Scholten deden dat ook, in gezang, maar dan naar Naarden.

Het was winter van 1965 Het sneeuwde beurtelings natte kledder en af en toe grote vastere vlokken. Ik  bezat geen lekkere warme maillot om aan te trekken, had dus ijskoude benen in dunne nylonkousen die halverwege de dijen met 'n jarretelgordel omhoog werden gehouden. Ook waren er nog geen kniehoge lederen meisjeslaarzen te koop dus droeg ik feestelijk koude, open 'flatjes' (platte schoentjes) van nep lakleer. In eenzelfde tenue fietsten we ook naar school trouwens, 5 km heen en idem terug. Bikkels waren we...we moesten wel.
Ik vroor dus bijna dood want de bus had door het pokkenweer -toen noemden we dat nog niet zo maar dat was het wél- een forse vertraging opgelopen. In mijn hoofd klonk, alsof dat me een beetje warm kon houden, ''The boy from Ipanema' van Rita, in haar zeer eigen fraseringen. Ik dacht aan warme stranden en de Jezus van Rio daarboven en bad vurig of Hij mij een warme bus wilde sturen.  Snel en as ut effe kon met zo'n smakelijk jong uit Ipanema of desnoods Yerseke. erin! Tan not a must.
"Tall and tan and young and handsome,
the boy from Ipanema goes walking
and when he passes each girl he passes goes: ahhhh.
when he walks he's like a samba
that swings so cool and sways so gentle,
that when he passes each girl he passes goes; ahhhh
Oh, but I watch him so sadly
How can I tell him I love him?
Yes, I would give my heart gladly
But each day when he walks to the sea
He looks straight ahead, not at me"

En dat een x aantal keren zachtjes voor me uit gezongen tot de bus eindelijk kwam.

Ik kende Jorge Ben nog niet in 1968 maar wel zijn muziek: Sérgio Mendes & Brasil 66 zong veelvuldig "Mas que nada" uit mijn platenspeler, mijn eerste Braziliaanse plaat. Bossa Nova, samba, jazz en pop, een lekkere cocktail, in het Engels gezongen wat het behapbaar en toegankelijk maakte voor de wereld buiten Brazilië. Gigantisch succes!

In 1974 werkte ik op de Muziekbibliotheek op de Jacob van Campen- en in de Platenkelder op de Marnixstraat van de Openbare Bibliotheek te Amsterdam, de OBA. Ik had een baas, Huib Deetman, die helemaal gek was van Braziliaanse muziek, samba's, bossa nova, forro. Hij had kennelijk een deal gesloten met iemand ,die in de Brazil muziekimport zat, waardoor wij het neusje van de Braziliaanse zalm aangeleverd kregen. Zo kwam Jorge Ben op mijn pad met boven beschreven potpourri, op een verzamelplaat, niet geheel verrassend genaamd: "Brazil". Volgden Elis Regina, Tom Jobim, Joao Gilberto & Stan Getz, Astrud Gilberto, die gozer van de boot van Holland, Chico Buarque de Holanda en vele vele anderen.
In 1978 kregen we een collega erbij die sax speelde en gitaar, "Saxy Lexy" doopten wij hem. Ook hij was helemaal besotted van the infinite notes of the samba. En dat is hij, zijn wij, nog steeds.



Samba, claro!
Het toeval wil, dat Lexie nu, meer dan 50 jaar later, at this very moment voor de eerste keer in zijn leven Brazilië aan het bezoeken is samen met zijn vrouw, the Millz, en foto's stuurt van Jesus op de Gebochelde, de Corcovado in Rio. Tom Jobim, daar een status hebbende als Jesus, dus ook als standbeeld.
Muziek tijdens het diner, die swingt als een tierelier.
Hijzelf dansend op de CopaCabana met zwart witte straatsteentjes als in Portugal.
Havin' the time of his life!

Elis & Tom.
Eigenlijk andersom maar oh, Elis!!


Met Stan Getz.

18. Niets is wat het lijkt.

Zo blijkt dit geen zomerhit, al heeft het er op het eerste gehoor alle schijn van.
Het lied `Águas de Março`, wat al decennialang op gezette tijden in mijn hoofd hangt, net zoals vanmorgen weer, werd gecomponeerd door Antonio Carlos Jobim en gezongen door Elis Regina samen met Jobim zelf. Het werd ooit tot het beste Braziliaanse lied verkozen en jeetje, daar is iets voor te zeggen want wat is het toch geniaal. Alles klopt eraan: de slimme tekstuele vondsten, de ritmiek van de tekst en muziek, de perfect op elkaar afgestemde zang, de instrumenten.
De bossanova ('nieuwe trend') gitaarakkoorden waarmee het lied opent, de kleine accentjes met enkele´pling pling´ pianotoetsen als regendruppels op warm asfalt. Ze waren er maar zijn meteen weer weg. Verdampt.

Alles zo luchtig en elegant.

Het lied vloeit als water, naar beneden, naar beneden, als een frisse, kristalheldere bergstroom- zeker niet als een brullende bergbeek, gevoed door overvloedige regenval, zoals de tekst suggereert.
Er waait een luchtig zomerbriesje door het liedje, geen loeiende storm.
Elis Regina’s stem klinkt haast onderkoeld en zilverig als zo'n bergbeek, soepel swingend en je zou haar haast schattig en onschuldig noemen als je niet beter wist. Haar bijnaam was ‘Orkaan’! Vanwege haar stormachtige, grillige, verwoestende temperament. Maar wat een talent!

Zij ging al op 36-jarige leeftijd ten onder in enorme hoeveelheden cocaïne, slaapmiddelen en drank, waarmee zij waarschijnlijk haar innerlijke demonen probeerde te bezweren. Maartse buien, mijn wel zeer vrije vertaling van “De wateren van Maart”.

Maartse buien zijn bij ons op het noordelijk halfrond een teken van hoop. Als laatste stuiptrekkingen van de winter, kondigen zij de overgang naar licht en lente aan en daarachter zelfs wellicht, wulps lonkend, een zonnige zomer. In Brazilië kondigen de Maartse buien echter een zompig en benauwd, maandenlang durend regenseizoen aan. Het Maartse water begint met striemende regen, woeste stormen, overstromingen, modder, kikkers, slangen, dood en staat daar voor het einde van de ‘zomer’, het einde van het droge seizoen. Maartse buien zorgen daar voor een drukkende melancholie, waar ze bij ons een belofte naar iets hoopvols en moois inhouden. Let wel: een belofte. Of die wordt ingelost is een heel ander verhaal.

Schijn bedriegt.

Maartse buien in de herfst. Een gepijnigde ziel met een zorgeloze stem.

Hoop en melancholie, allebei opgewekt door Maartse buien. Een liefelijk klinkend licht liedje over voetangels en strikken, stroppen en haken, dood en meegesleurd worden, modder, modder en modder. Een lied dat naar hoogzomer klinkt maar over gedonder in de glazen gaat.

Ik wil maar zeggen: niets is wat het lijkt.

Águas de Março

É pau, é pedra, é o fim do caminho. É um resto de toco, é um pouco sozinho. É um caco de vidro, é a vida, é o sol É a noite, é a morte, é o laço é o anzol. É Peroba do campo, é o nó da madeira Caingá, Candeia, é o Matita Pereira.

É madeira de vento, tombo da ribanceira. É o mistério profundo, é o queira ou não queira. É o vento ventando, é o fim da ladeira. É a viga, é o vão, festa da cumieira. É a chuva chovendo, é conversa ribeira. Das águas de março, é o fim da canseira. É o pé, é o chão, é a marcha estradeira Passarinho na mão, pedra de atiradeira.

Uma ave no céu, uma ave no chão. É um regato, é uma fonte, é um pedaço de pão. É o fundo do poço, é o fim do caminho No rosto o desgosto, é um pouco sozinho.

É um estrepe, é um prego, é uma ponta, é um ponto. É um pingo pingando, é uma conta, é um conto. É um peixe, é um gesto, é uma prata brilhando

É a luz da manhã, é o tijolo chegando. É a lenha, é o dia, é o fim da picada. É a garrafa de cana, o estilhaço na estrada. É o projeto da casa, é o corpo na cama. É o carro enguiçado, é a lama, é a lama.

É um passo, é uma ponte, é um sapo, é uma rã. É um resto de mato, na luz da manhã São as águas de março fechando o verão. É a promessa de vida no teu coração.

É uma cobra, é um pau, é João, é José. É um espinho na mão, é um corte no pé. São as águas de março fechando o verão. É a promessa de vida no teu coração. É pau, é pedra, é o fim do caminho. É um resto de toco, é um pouco sozinho. É um passo, é uma ponte, é um sapo, é uma rã. É um belo horizonte, é uma febre terçã.

São as águas de março fechando o verão. É a promessa de vida no teu coração.

Maartse buien*.

´t is ´n stok, ´t is ´n steen, ´t is het eind van de weg. ´t is de rest van ´n stomp, ´t is een beetje alleen. ´t

Is een scherf glas, ´t is het leven, ´t is de zon, t is de nacht, ´t is de dood, ´t is de strop en de haak. ´t Is Peroba do campo, ´t is hout van de Caingá, Candeia (3 Braziliaanse boomsoorten), ´t is Matita Pereira (vogel).

't Is waaibomenhout dat van de oever af rolt. ´t Is het diepe mysterie, of je 't nou wilt of niet. ´t Is de wind die waait, het is het einde van de helling.

´t Is de balk, ´t is het gat, ´t is het feest in de nok. ´t Is de regen die neervalt, ´t is gebabbel van 'n beek. De wateren van maart betekenen een eind aan de vermoeidheid. ´t Is de voet, ´t is de grond, ´t is de weg die je loopt. ´n Vogel in de hand,´ n steen in de slinger.

´n Vogel in de lucht, ´n vogel op de grond. ´t Is een beek, ´t is een fontein, ´t is een stuk brood. ´t Is de bodem van de put, ´t Is het eind van de weg. Geen gezicht noch walging. ´t Is een beetje eenzaam.

´t Is een voetangel, ´t is een spijker, ´t is een punt, ´t is een stip. ´t Is een druipende druppel, ´t is een rekening, ´t is een verhaal. ´t Is een vis, ´t is een gebaar, ´t is glanzend zilver.

´t Is het ochtendlicht, ´t is de steen die eraan komt. ´t Is het brandhout, ´t is de dag, ´t is het einde van het pad. ´t Is de fles met rum, de granaatscherven op de weg. ´t Is ´t ontwerp van het huis, ´t is het lichaam in bed. ´t Is de vastgelopen auto, ´t is de modder, ´t is de modder.

´t Is een stap, ´t is een brug, ´t is een pad, ´t is een kikker. ´t Is een overblijfsel van het bos, in het ochtendlicht. ´ t Zijn de wateren van maart die de zomer afsluiten. ´t Is de belofte van leven in je hart.

´t Is een slang, ´t is een stok, ´t is João, ´t is José. ´t Is een doorn in de hand, ´t is een snee in de voet. ´t zijn de wateren van maart die de zomer afsluiten. ´t is de belofte van leven in je hart.

´t is hout, ´t is steen, ´t is het eind van de weg. ´t Is een stomp, ´t is een beetje alleen. ´t Is een stap, ´t is een brug, ´t is een pad, ´t is een kikker. ´t Is een prachtige horizon, ´t is de derdedaagse koorts (malaria).

´t Zijn de wateren van maart die de zomer afsluiten. ´t Is de belofte van leven in je hart.

*Mijn wat lompe, vrij letterlijke vertaling. In het Braziliaans is het een prachtig gedicht.